For those people, who don’t know Mohd Rafi, I Quote that he is the only legendary singer in Indian Film Music. Following is about his life, his birth, his singing career etc..,

Rafi was born on 24^th December 1924 in Kotla Sultan Singh, Amritsar, in a middle class Muslim family. His elder brother, Janab Hamid Sahab, was the first to take notice of the divine gift in Rafi’s voice. He decided to concentrate all his efforts in providing all the support needed by his brother to make it big in the music world.

At the age of seven, Rafi learnt Hindustani Classical music under the renowned Ustaad Bade Gulam Ali Khan and Vahida Khan.

time, Mohd Rafi has sung more than 26,000 superhit songs.

Mohd Rafi started his career at the age of 20, with a punjabi song, Soniye Hiriye, teri yaad ne bahut sataya for the movie Gul Baloch, which was released on 28^th February, 1944. The producer was Sham Sunderji, who was very much impressed by Rafi’s style of singing and did not think twice on booking Rafi for all his future films. In 1944, Rafi was very famous as a singer. Many of his songs were sung by youths and school-going kids. Rafi was invited by Nasir, a well-known actor of those times to Bombay. From this point, there was no turning back. Rafi sang for Shamji Sundarji’s production Gaon Ki Gori. This movie was also a great hit. With this hit, Rafi was called Play Back Singer. He was famous and settled play back singer around 1948.

K.L.Saigal & Pandit Paulsikar had no words for Rafi’s praise. When Mahatma Gandhi was assassinated, Rafi sang a song Suno Suno Ay Duniya Walon, Bapu ki Yeh Amar kahani written by Rajinder Krishan and music by Hunslal Bhagatram, which touched everyone and was a great hit.

Whenever there used be a fusion of Naushad’s music, Shakeel Badayuni’s lyrics and Rafi’s voice, that number would become super-duper hit. These three were quite a team then. Their songs were being heard in all corner of the streets. In fact, those songs are still equally melodious now. Rafi had several opportunities to sing in public. The range of Rafi’s voice was very very high. This is noticeable from the number O Duniya Ke Rakhwale from the movie Baiju Bawara. Naushad was very impressed by Rafi’s performance.

Rafi Sahab receiving the National Rajat Kamal Award from President Sanjiva Reddy for his song ‘Kya Hua Tera Vaada’ in the film ‘Hum Kissise Kum Nahin’ in 1977. Rafi could sing any type of song. Let it be pop, qawali, bhajan, gazal, romantic, rock’n’roll, light music, slow numbers, sad song, parody, fast numbers…, anything he was remarkeable. He was the first to fit into the playback singer role in a convincing way. His voice enhanced the brilliance of actors like Dilip Kumar. We could feel Guru Dutt’s heart beat when he sang Badi Dekhi Zamane Ki Yaari.

With the start of the famous Binaca Geet Mala in 1952, the program aired the immortal songs of the film Baiju Bawra and this really launched Rafi as a popular singer for all ages. Thousands of request for Rafi’s songs poured into Sri Lanka Radio. If he stylised his voice for the Dev Anand’s mannerisms, he took the job of instilling emotions in deadpans Suhani Raat Dal Chukhi in Dulari. It would not be an exaggeration to say that actors like Shammi Kapoor owe their career to this little man with the Voice of God.

No singer at that time or even now in this era, can match Rafi. Rafi’s singing style was so simple, that nobody could imitate it. Even if they tried, they were not successful. His verstality was very different and way too impressive. His contemporaries were either ineffective in this front or were unwilling to compromize.

All this was about his singing carreer. But as a person, he was much more. Rafi did not imitate any one nor did he stop any one from imitating him. Where there was cut-throat pressure, Rafi was always totally with himself. Through out his carreer Rafi has not been accused of anything. Nor did he stop any new singer from taking his position. He was such a whole-hearted person, who would agree to sing for producers who could’nt afford him in return to nothing. Listening to Rafi is like rowing down a river in a moonlit night.

Amid heightened tensions with Pakistan, India on Thursday tested the BrahMos supersonic cruise missile for the first time from a
vertical launcher fitted on a moving warship in the Bay of Bengal.

The launch of the 290-km missile from the Rajput-class destroyer INS Ranvir “met all missions requirements” and was “100% successful”. The missile, which flies at a speed of 2.8 Mach (almost three times the speed of sound), has already been fitted “in an inclined configuration” on destroyer INS Rajput.

Moreover, the Army has also begun the progressive induction of its own BrahMos LACM (land-attack cruise missile) version, with the first battery being handed over to it in June 2007.

Army plans to progressively induct three batteries, each with four road-mobile autonomous launchers on 12×12 Tatra vehicles, to constitute its first BrahMos regiment shortly to use the missile as a “precision strike weapon”.

Sources said the Indo-Russian joint venture BrahMos Aerospace has already got orders for two Army regiments worth Rs 8,352 crore and 49 firing units worth Rs 711 crore for Navy.

The “universal vertical launcher” used on Thursday is significant since it is fitted under the warship’s deck, protecting it from the atmospheric conditions and imparting some stealth to the weapon system, and allows the missile to be fired in any direction.

“Eight missiles come in one such launcher module. Two such modules, with 16 missiles, will be fitted in each of the three Kolkata-class P-15A destroyers being built at Mazagon Docks (at a cost of Rs 11,662 crore),” said a source.

The three more Talwar-class “stealth” guided-missile frigates being built at Yantar shipyard in Kaliningrad (Russia), at a cost of Rs 5,514 crore, will also be armed with BrahMos missiles to give them more punch. “The same vertical launchers will be fitted on submarines,” said the source.

Incidentally, India and Russia have now begun preliminary work on a “hypersonic” BrahMos-2 missile capable of flying at a speed between 5 and 7 Mach.

But the work on the submarine and air-launched versions of BrahMos-1 is still quite some time away from successful completion. While the air-launched version will now be integrated with a naval TU-142 aircraft for tests, defence scientists say they are waiting for a suitable platform for testing the submarine-launched version.

Pakistan, incidentally, is going in for large-scale induction of its ‘Babur’ cruise missile, which is touted as being capable of carrying nuclear warheads to a distance of 500 km. It was tested for the first time in August 2005, with a clear Chinese imprint behind its development.

The long-term plan of the Indian armed forces is, of course, to have nuclear-tipped LACMs, with strike ranges in excess of 1,500 km. Unlike ballistic missiles, cruise missiles do not leave the atmosphere and are powered and guided throughout their flight path.

Cruise missiles, which can evade enemy radars and air defence systems since they fly at low-altitudes, are also much cheaper as well as more accurate and easier to operate.

The Portuguese refusal to transfer her Indian settlements of Goa, Daman, Diu and Anjidiv Islands to the Indian Republic, led to Operation Vijay in 1961. They had ruthlessly suppressed a peaceful Satyagraha launched to liberate these territories in 1955. In 1961, they even fired on some Indian coastal steamers and fishing boats near Anjidiv Island. India, therefore, decided to use force to liberate the Portuguese pockets on her soil.

On 11 December 1961, 17 Inf Div and attached troops were ordered to advance into Goa to capture Panjim and Marmagao. The main thrust on Panjim was to be made by 50 Ind Para Bde Group from the north. Another thrust was to be carried by 63 Inf. Bde from the east. A deceptive thrust, in company strength, was to be made from the south along the Majali-Canacona-Margao axis.

On December 18th, the 50 Para Bde Group moved into Goa in three columns. The western column (the 2 Sikh LI Group) marched on the Dodamarg-Tivim-Betim-Panjim axis, the central column (1 Para Punjab) on the Benastarim-Panjim axis and the eastern column (2 Para Maratha) on the Dodamarg-Usgao-Ponda axis. The first 2 competed in the race for Panjim. The western column led by armour moved out at 0630 hrs. The armour reached Betim shortly after 1700 hrs without encountering any opposition. The 2 Sikh LI joined it by 2100 hrs, crossing over mines and demolished bridges en-route. Panjim now lay only 549 metres away. But in the absence of orders from above, the unit stayed at Betim for the night. The same night Major Sidhu of the 7 Cavalry was killed when Portuguese guards fired on an unsuspecting Indian rescue party at Aguada Fort.

On December 19th, the 2nd Sikh LI received permission to cross over to Panjim and the two rifle companies landed there at 0735 hrs. The race to Panjim was won. The central column of 1 Para Punjab crossed the border at 0600 hrs. Up to Bicholim it moved as the eastern column but from there it turned on the Banastarim-Panjim axis. It reached Banastarim at 1730 hrs but was held up there on account of the broken bridge. On December 18th, the water obstacle was negotiated and the column reached Panjim by 0830 hrs, 55 minutes after the Sikhs. The eastern most column (2 Para Maratha) moved on the northern route on the Sanquelim-Usgao-Ponda axis. It reached Ponda at 1345 hours and brought order to the town. The eastern column conducted patrolling in the Ponda-Banastarim sector and established contact with the rear elements of 1 Para on December 19th.

The 63 Indian Inf. Bde. moved into Goa from Anmond in two columns. The right column (2 Bihar) moved through a track whereas the left column (3 Sikh) moved down the existing road. Both columns linked up at Mollem and then moved on to Ponda taking separate routes. 3 Sikh could not go beyond Darbandora on December 18th. 2 Bihar went further to settle at Candeapar for the night. Meanwhile the 4 Sikh, the rear battalion, reached Candeapar river crossing at midnight. At 0600 hrs on December 19th, 4 Sikh crossed Candeapar by wading through chest high water and by mid-day rolled into Margao. It then marched on to Dabolim through Verna where a number of Portuguese surrendered at 1530 hrs. Finally it moved to Vasco Da Gama where the Portuguese formally surrendered at 2030 hrs. With the 4 Sikh in the lead, 2 Bihar also pressed on in the direction of Margao. But finding the Sikhs well set on the outskirts of the town it advanced on Verna. The enemy stronghold was attacked on both flanks and their resistance collapsed.

The swift action of 2 Bihar at Verna enabled the 4 Sikh to press on to Dabolim and Marmagao unhindered. The 3 Sikh was put on reserve on December 19th. From here it marched on to Margao and beyond in two columns. Some 400 Portuguese soldiers surrendered before it on December 20th. A diversionary move was made from south along the Majali-Canacon-Margao axis, in company (4 Rajput) strength. It was meant to mislead the Portuguese about the direction of the main Indian thrust. The southern column marched up to Margao overcoming road blocks, mines & broken bridges and helped in restoring order there. The 17 Division ended more than four centuries of Portuguese rule over Goa in just 40 hours. The IAF also played a useful role as its Canberra aircraft, twice bombed the Dabolim airfield whereas Hunters bombed Bombolim Wireless Station.

Operations in Daman were conducted by the 1 Maratha LI. It launched an attack on Nani Daman from the north after neutralising the Flying Control Tower and Post-175 in a pre-dawn sweep. By 1700 hrs, the two companies had reached the Garden area south of the airfield. The battalion settled in this area for the night. At 1100 hrs on December 19th, the Portuguese made a surrender in Daman without giving any fight. In this push forward, artillery and air support played an effective role. The Army captured 600 soldiers and some guns & mortars in Daman. The Army suffered 1 JCO and 3 ORs killed and 1 JCO and 13 ORs wounded in the Daman operations. Portuguese suffered 10 killed and 2 wounded.

Diu was the smallest Portuguese possession in India. A two-pronged attack was made on Diu-one from the north-west and the other from the north-east. The north-western thrust on Kob-Forte-Do Passo-De Covo axis was made by two companies of 20 Rajput, to establish a bridge-head and to capture the airfield. But the Rajput effort was frustrated by the well sited MMG and LMG fire across the creek. The Rajputs (B Coy) where, however, successful in their thrust on the Ahmdepur-Gogal axis. They replaced the 4 Madras and successfully attacked Gogla at 1600 hours. The enemy resistance was overcome with heavy pounding of guns. Portuguese garrison showed a white flag and surrendered. In Diu operations the IAF gave very useful support to the Rajputs. Toofani aircraft gave much needed support by bombarding the citadel and the control tower at the airfield on December 18th. On December 19th, the 4 Madras (C Coy) occupied the Island of Panikota and captured 13 Portuguese soldiers.

Anjidiv lies to the south of Goa. The task of capturing this Island was entrusted to the INS Mysore and the INS Trishul. While the INS Mysore was to provide covering fire, the INS Trishul was to land a party on the Island. The assault party called ‘Rustum’ landed there successfully at 0715 hrs on December 18th. Another party followed at 0746 hrs. At this stage, the Portuguese hoisted a white flag near beach Lima. But this was a deceptive move and the Portuguese soon started firing on the second Indian party nearing the beach. The Army suffered some casualties in this treacherous attack. INS Trishul and the INS Mysore thoroughly shelled the enemy strong points to break the resistance. As a result of this pressure, many Portuguese surrendered on December 18th. More prisoners were taken over on December 19th. At 1425 hrs on December 19th, the Indian Flag was hoisted at Anjidiv.

પાછલી રાત્રિનું ભૂરું આકાશ, માનવજીવનમાં અનેક સુખદ યાદગીરી ચમકી રહે તેમ, નાનામોટા તારાઓથી ચમકી રહ્યું હતું. ઠંડા પવનના સુસવાટાથી પોતાના જૂના અને ફાટેલા ઝબ્બાને શરીરે વધારે ને વધારે લપેટી લેતો એક વૃદ્ધ ડોસો શહેરના મધ્યભાગમાં થઈને જતો હતો. સ્વાધીન અવસ્થા ભોગવતાં કેટલાંક ઘરોમાંથી આ વખતે ઘંટીનો મધુર લાગતો અવાજ, કોઈક વહેલા ઊઠનારનાં પગરખાંનો છેટેથી સંભળાતો શબ્દ કે કોઈ અકાળે જાગેલા પક્ષીનો સ્વર: એ સિવાય શહેર તદ્દન શાંત હતું. લોકો મીઠી નિદ્રામાં ઘોરતા હતા, અને શિયાળાની ઠંડીથી રાત્રિ વધારે ગાઢ બનતી હતી. કહે નહિ છતાં કતલ કરી નાખે એવા મીઠા મનુષ્યના સ્વભાવ જેવી શિયાળાની ઠંડી કાતિલ હથિયારની માફક પોતાનો કાબૂ સર્વત્ર ફેલાવી રહી હતી. વૃદ્ધ ડોસો ધ્રૂજતો ને શાંત રીતે ડગમગ ચાલતો, શહેરના દરવાજા બહાર થઈ, એક સીધી સડક પર આવી પહોંચ્યો, ને ધીમે ધીમે પોતાની જૂની ડાંગના ટેકાથી આગળ વધ્યો.

સડકની એક બાજુ ઝાડોની હાર હતી, ને બીજી બાજુ શહેરનો બાગ હતો. અહીં ઠંડી વધારે હતી, ને રાત્રિ વધારે ‘શીમણી’ બનતી હતી. પવન સોંસરવો નીકળી જતો હતો; ને શુક્રના તારાનું મીઠું તેજ, બરફ પડે તેમ પૃથ્વી ઉપર ઠંડીના કટકા જેવું પડતું હતું. જ્યાં બાગનો છેડો હતો ત્યાં છેલ્લામાં છેલ્લી ઢબનું એક રોનકદાર મકાન હતું, તેની બંધ બારી તથા બારણામાથી દીવાનો ઊજાસ બહાર પડતો હતો.

ભાવિક મનુષ્ય દાતારનું શિખર જોઈ જેમ શ્રદ્ધાથી આનંદ પામે, તેમ વૃદ્ધ ડોસો આ મકાનની લાકડાની કમાન જોઈ આનંદ પામ્યો. કમાન પર એક જરીપુરાણા પાટિયામાં નવા અક્ષર લખ્યા હતા : ‘પોસ્ટઑફિસ.’

ડોસો ઑફિસની બહાર પડથાર પર બેઠો. અંદરથી કંઈ ચોક્કસ અવાજ આવતો હતો, પણ બેચાર જણા કામમાં હોય તેમ વ્યાવહારિક ‘ગુસપુસ’ થતી હતી.‘પોલિસ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ!’ અંદરથી અવાજ આવ્યો. ડોસો ચમક્યો. પણ પાછો શાંત બનીને બેઠો. શ્રદ્ધા અને સ્નેહ આટલી ઠંડીમાં એને ઉષ્મા આપી રહ્યાં હતાં.અંદરથી અવાજ પર અવાજ આવવા લાગ્યા. કારકુન અંગ્રેજી કાગળનાં સરનામાં બોલી બોલી પોસ્ટમેન તરફ નાખતો જતો હતો. કમિશનર, સુપરિન્ટેન્ડન્ટ, દીવાનસાહેબ, લાઈબ્રેરિયન, એમ એક પછી અનેક નામ બોલવાનો અભ્યાસી કારકુન ઝપાટાબંધ કાગળો ફેંક્યે જતો હતો. એવામાં અંદરથી એક મશ્કરીભર્યો અવાજ આવ્યો : ‘કોચમેન અલી ડોસા!’

વૃદ્ધ ડોસો હતો ત્યાંથી બેઠો થયો, શ્રદ્ધાથી આકાશ સામે જોયું, ને આગળ વધ્યો, અને બારણા પર હાથ મૂક્યો.

‘ગોકળભાઈ!’

‘કોણ ?’

‘કોચમેન અલી ડોસાનો કાગળ કીધો નાં?…હું આવ્યો છું.’

જવાબમાં નિષ્ઠુર હાસ્ય આવ્યું.

‘સાહેબ! આ એક ગાંડો ડોસો છે. એ હંમેશા પોતાનો કાગળ લેવા પોસ્ટઑફિસે ધક્કો ખાય છે.’

કારકુને આ શબ્દો પોસ્ટમાસ્તરને કહ્યા, ત્યાં તો ડોસો પોતાના સ્થાન પર બેસી ગયો હતો. પાંચ વર્ષ થયાં એ જગ્યાએ બેસવાનો તેને અભ્યાસ હતો.

અલી મૂળ હોશિયાર શિકારી હતો. પછી ધીમે ધીમે એ અભ્યાસમાં એવો કુશળ બન્યો હતો કે હંમેશા જેમ અફીણીને અફીણ લેવું પડે, તેમ અલીને શિકાર કરવો પડે. ધૂળની સાથે ધૂળ જેવા બની જતા કાબરચીતરા તેતર પર અલીની દ્દષ્ટિ પડે કે તરત તેના હાથમાં તેતર આવી જ પડ્યું હોય! એની તીક્ષ્ણ દ્દષ્ટિ સસલાની ખોમાં જઈ પહોંચતી. આસપાસના સૂકા, પીળા ‘કાગડા’ના કે રાંપડાના ઘાસમાં સંતાઈને સ્થિર
કાન કરી બેઠેલા ચતુર સસલાના ભૂરા મેલા રંગને ક્યારેક ખુદ શિકારી કૂતરા જુદો ન પાડી શકતા આગળ વધી જતા ને સસલું બચી જતું, પરંતુ ઈટાલીના ગરુડ જેવી અલીની દ્દષ્ટિ બરાબર સસલાના કાન પર ચોંટતી અને બીજી જ પળે તે રહેતું નહિ. વળી ક્યારેક અલી મચ્છીમારનો મિત્ર બની જતો.

પણ જ્યારે જીવનસંધ્યા પહોંચતી લાગી, ત્યારે આ શિકારી અચાનક બીજી દિશામાં વળી ગયો. એની એકની એક દીકરી મરિયમ પરણીને સાસરે ગઈ. એના જમાઈને લશ્કરમાં નોકરી હતી તેથી તે પંજાબ તરફ તેની સાથે ગઈ હતી; અને જેને માટે તે જીવન નિભાવતો હતો તે મરિયમના છેલ્લાં પાંચ વર્ષ થયાં કાંઈ સમાચાર હતાં નહિ. હવે અલીએ જાણ્યું કે સ્નેહ અને વિરહ શું છે. પહેલાં તો એ તેતરનાં બચ્ચાંને આકુળવ્યાકુળ દોડતાં જોઈ હસતો. આ એનો–શિકારનો આનંદ હતો.શિકારનો રસ એની નસેનસમાંથી ઊતરી ગયો હતો; પરંતુ જે દિવસે મરિયમ ગઈ ને તેને જિંદગીમાં એકલતા લાગી, તે દહાડાથી અલી શિકારે જતાં શિકાર ભૂલી, સ્થિર દ્દષ્ટિથી અનાજનાં ભરચક લીલાં ખેતર તરફ જોઈ રહેતો! એને જિંદગીમાં પહેલી વખત સમજાયું કે કુદરતમાં સ્નેહની સૃષ્ટિ અને વિરહનાં આંસુ છે! પછી તો એક દિવસ અલી એક ખાખરાના ઝાડ નીચે બેસીને હૈયાફાટ રોયો. ત્યાર પછી હંમેશા સવારમાં ચાર બજે ઊઠીને એ પોસ્ટઑફિસે આવતો. એનો કાગળ્ તો કોઈ દિવસ હોય નહિ, પણ મરિયમનો કાગળ એક દિવસ આવશે એવી ભક્તના જેવી શ્રદ્ધામાં ને આશાભર્યા ઉલ્લાસમાં તે હંમેશા સૌથી પહેલો પોસ્ટઑફિસ આવીને બેસતો.

પોસ્ટઑફિસ-કદાચ જગતમાં સૌથી રસહીન મકાન-એનું ધર્મક્ષેત્ર-તીર્થસ્થાન બન્યું. એક જ જગ્યાએ ને એક જ ખૂણે તે હંમેશા બેસતો. એને એવો જાણ્યા પછી સૌ હસતા. પોસ્ટમેન મશ્કરી કરતા ને ક્યારે મજાકમાં એનું નામ દઈ, એને એ જગ્યા પરથી પોસ્ટઑફિસનાં બારણાં સુધી, કાગળ ન હોવા છતાં, ધક્કો ખવરાવતા. અખૂટ શ્રદ્ધા ને ધૈર્ય હોય તેમ એ હંમેશા આવતો ને દરરોજ ઠાલે હાથે પાછો જતો.

અલી બેઠો હતો એટલામાં એક પછી એક પટાવાળાઓ પોતપોતાની ઑફિસના કાગળો લેવા આવવા લાગ્યા. ઘણું કરીને પટાવાળા એ વીસમી સદીમાં અધિકારીઓની સ્ત્રીઓના ખાનગી કારભારી જેવા છે; એટલે આખા શહેરના દરેકે દરેક ઑફિસરનો ખાનગી ઈતિહાસ
અત્યારે વંચાતો.

કોઈના માથા પર સાફો, તો કોઈના પગમાં ચમચમાટી કરે તેવા બૂટ્-એમ સૌ પોતપોતાનો વિશિષ્ટ ભાવ દર્શાવતા હતા. એટલામાં બારણું ખૂલ્યું, દીવાના અજવાળામાં સામેની ખુરશી પર તૂંબડા જેવું માથું ને હમેશનો દિલગીરીભર્યો ઉદાસીન જેવો ચહેરો લઈ પોસ્ટમાસ્તર બેઠા હતા, કપાળ પર, મોં પર કે આંખમાં ક્યાંક તેજ ન હોય ત્યારે માણસ ઘણું કરીને ગોલ્ડસ્મિથનો ‘વિલેજ સ્કૂલ માસ્તર,’ આ સદીનો કારકુન કે પોસ્ટમાસ્તર હોય છે! અલી પોતાની જગ્યાએથી ખસ્યો નહિ.‘પોલિસ કમિશનર!’ કારકુને બૂમ પાડી, ને એક થનગનાટ કરતા જુવાને પોલીસ કમિશનરનો કાગળ લેવા હાથ આગળ ધર્યો.

‘સુપરિન્ટેન્ડન્ટ’!

બીજો એક પટાવાળો આગળ આવ્યો-અને આમ ને આમ એ સહસ્ત્રનામાવલિ વિષ્ણભક્તની જેમ કારકુન હંમેશા પઢી જતો.

અંતે સૌ ચાલ્યા ગયા. અલી ઊઠ્યો. પોસ્ટઑફિસમાં ચમત્કાર હોય તેમ તેને પ્રણામ કરી ચાલ્યો ગયો! અરે! સૈકાઓ પહેલાંનો ગામડિયો!

‘આ માણસ ગાંડો છે?’ પોસ્ટમાસ્તરે પૂછ્યું.

‘હા-કોણ?

અલી નાં? હા સાહેબ; પાંચ વારસ થયાં ગમે તેવી ઋતુ હોય છતાં કાગળ લેવા આવે છે! એનો કાગળ ભાગ્યે જ હોય છે!’ કારકુને જવાબ આપ્યો.

‘કોણ નવરું બેઠું છે? હંમેશ તે કાગળ ક્યાંથી હોય?’

‘અરે! સાહેબ, પણ એનું મગજ જ ચસકી ગયું છે! તે પહેલાં બહુ પાપ કરતો; એમાં કોઈ થાનકમાં દોષ કર્યો! ભાઈ, કર્યાં ભોગવવાં છે!’ પોસ્ટમેને ટેકો આપ્યો.

‘ગાંડા બહુ વિચિત્ર હોય છે.’

‘હા, અમદાવાદમાં મેં એક વખત એક ગાંડો જોયો હતો. તે આખો દિવસ ધૂળના ઢગલાં જ કરતો: બસ, બીજું કાંઈ નહિ. બીજા એક ગાંડાને હંમેશા નદીને કાંઠે જઈ સાંજે એક પથ્થર પર પાણી રેડવાની ટેવ હતી!’

‘અરે એક ગાંડાને એવી ટેવ હતી કે આખો દિવસ આગળ ને પાછળ ચાલ્યા જ કરે! બીજો એક કવિતા ગાયા કરતો! એક જણ પોતાને ગાલે લપાટો જ માર્યા કરતો. ને પછી કોઈક મારે છે એમ માનીને રોયા કરતો!’

આજે પોસ્ટઑફિસમાં ગાંડાનું પુરાણ નીકળ્યું હતું. હંમેશાં આવું એકાદ પ્રકરણ છેડીને એના પર બેચાર મિનિટ વાત કરી આરામ લેવાની ટેવ લગભગ બધા જ નોકરવર્ગમાં દારૂની ટેવની જેમ પેસી ગઈ છે. પોસ્ટમાસ્તર છેવટે ઊઠ્યા ને જતાં જતાં કહ્યું:

‘માળું, ગાંડાની પણ દુનિયા લાગે છે! ગાંડા આપણને ગાંડા માનતા હશે અને કદાચ ગાંડાની સૃષ્ટિ કવિની સૃષ્ટિ જેવી હશે!’

છેલ્લા શબ્દ બોલતા પોસ્ટમાસ્તર હસીને ચાલ્યા ગયા, એક કારકુન વખત મળ્યે જરા ગાંડાઘેલાં જોડી કાઢતો. ને એને સૌ ખીજવતા. પોસ્ટમાસ્તરે છેલ્લું વાક્ય એટલા જ માટે હસતાં હસતાં એના તરફ ફરીને કહ્યું હતું. પોસ્ટઑફિસ હતી તેવી શાંત બની રહી.

એક વખત અલી બે ત્રણ દિવસ સુધી આવ્યો નહિ. પોસ્ટઑફિસમાં અલીનું મન સમજી જાય એવી સહાનુભૂતિ કે વિશાળ દ્દષ્ટિ કોઈનામાં
ન હતી, પણ એ કેમ ન આવ્યો’ એવી કૌતુકબુદ્ધિ સૌને થઈ. પછી અલી આવ્યો પણ તે દિવસ એ હાંફતો હતો. ને એના ચહેરા પર જીવનસંધ્યાનાં સ્પષ્ટ ચિહ્ન હતાં.

આજે તો અલીએ અધીરા બનીને પોસ્ટમાસ્તરને પૂછ્યું: ‘માસ્તરસાહેબ, મારી મરિયમનો કાગળ છે?’

પોસ્ટમાસ્તર તે દિવસે ગામ જવાની ઉતાવળમાં હતા. તેમનું મગજ આ સવાલ ઝીલી શકે એટલું શાંત ન હતું.

‘ભાઈ, તમે કેવા છો?’

‘મારું નામ અલી!’ અલીનો અસંબદ્ધ જવાબ મળ્યો.

‘હા, પણ અહીં કાંઈ તમારી મરિયમનું નામ નોંધી રાખ્યું છે?’

‘નોંધી રાખોને, ભાઈ! વખત છે ને કાગળ આવે, ને હું ન હોઉં તો તમને ખપ આવે!’ પોણી જિંદગી શિકારમાં ગાળી હોય એને શી ખબર કે મરિયમનું નામ એના પિતા સિવાય બીજાને મન બે પૈસા જેટલી કિંમતનું છે?

પોસ્ટમાસ્તર તપી ગયા: ‘ગાંડો છે શું? જા, જા, તારો કાગળ આવશે તો કોઈ ખાઈ નહિ જાય!’

પોસ્ટમાસ્તર ઉતાવળમાં ચાલ્યા ગયા અને અલી ધીમે પગલે બહાર નીકળ્યો. નીકળતાં નીકળતાં એક વખત ફરીને પોસ્ટઑફિસ તરફ જોઈ લીધું! આજે એની આંખમાં અનાથનાં આંસુની છાલક હતી; અશ્રદ્ધા ન હતી પણ ધૈર્યનો અંત આવ્યો હતો! અરે! હવે મરિયમનો કાગળ
ક્યાંથી પહોંચે?

એક કારકુન એની પાછળ આવતો લાગ્યો. અલી તેના તરફ ફર્યો: ‘ભાઈ!’

કારકુન ચમક્યો; પણ તે સારો હતો.

‘કેમ?’

‘જુઓ, આ મારી પાસે છે.’ એમ કહી પોતાની એક જૂની પતરાની દાબડી હતી તેમાંથી અલીએ પાંચ ગીની કાઢી. એ જોઈ કારકુન ભડક્યો.

‘ભડકશો નહિ, તમારે આ ઉપયોગી ચીજ છે. મારે હવે તેનો ઉપયોગ નથી પણ એક કામ કરશો?’

‘શું’?

‘આ ઉપર શું દેખાય છે?’ અલીએ શૂન્ય આકાશ સામે આંગળી ચીંધી.

‘આકાશ’.

‘ઉપર અલ્લા છે તેની સાક્ષીમાં તમને પૈસા આપું છું. તમારે મારી મરીયમનો કાગળ આવે તો પહોંચાડવો.’

કારકુન આશ્ચ્રર્યમાં સ્થિર ઊભો: ‘ક્યાંથી ક્યાં પહોંચાડવો?’

‘મારી કબર ઉપર!’

‘હેં?’

‘સાચું કહું છું, આજ હવે છેલ્લો દિવસ છે! અરેરે છેલ્લો! મરિયમ ન મળી-કાગળે ન મળ્યો.’ અલીની આંખમાં ઘેન હતું. કારકુન ધીમેધીમે તેનાથી છૂટો પડી ચાલ્યો ગયો, તેના ખીસામાં ત્રણ તોલા સોનું પડ્યું હતું!

પછી અલી કોઈ દિવસ દેખાયો નહિ. અને એની ખબર કાઢવાની ચિંતા તો કોઈ ને હતી જ નહિ. એક દિવસ પોસ્ટમાસ્તર જરાક અફસોસમાં હતા. એમની દીકરી દૂર દેશાવરમાં માંદી હતી, અને તેના સમાચારની રાહ જોતા એ શોકમાં બેઠા હતા.

ટપાલ આવી ને કાગળનો થોક પકડ્યો. રંગ ઉપરથી પોતાનું કવર છે એમ ધારી પોસ્ટમાસ્તરે ઝપાટાબંધ એક કવર ઊચકી લીધું. પણ એના ઉપર સરનામું હતું, ‘કોચમેન અલી ડોસા!’ વીજળીનો આંચકો લાગ્યો હોય તેમ એમણે તે નીચે નાખી દીધું. દિલગીરી અને ચિંતાથી થોડી ક્ષણમાં એમનો અધિકારીનો કડક સ્વભાવ જતો રહી માનવ સ્વભાવ બહાર આવ્યો હતો. એમને એકદમ સાંભર્યું કે આ પહેલા ડોસાનું જ કવર—અને કદાચ એની દીકરી મરિયમનું.

‘લક્ષ્મીદાસ!’ એમણે એકદમ બૂમ પાડી.

લક્ષ્મીદાસ તે જ માણસ હતો કે જેને અલીએ છેલ્લી ઘડીએ પૈસા આપ્યા હતા.

‘કેમ સાહેબ?’

‘આ તમારા કોચમેન અલી ડોસા….આજે હવે ક્યાં છે એ?’

‘તપાસ કરશું.’

તે દિવસે પોસ્ટમાસ્તરના સમાચાર ન આવ્યા. આખી રાત્રિ શંકામાં વિતાવી. બીજે દિવસે સવારે ત્રણ વાગ્યામાં તે ઑફિસમાં બેઠા હતા. ચાર વાગે ને અલી ડોસા આવે કે, હું પોતે જ તેને કવર આપું, એવી આજ એમની ઈચ્છા હતી.

વૃદ્ધ ડોસાની સ્થિતિ પોસ્ટમાસ્તર હવે સમજી ગયા હતા. આજ આખી રાત તેમણે સવારે આવનાર કાગળના ધ્યાનમાં ગાળી હતી. પાંચપાંચ વર્ષ સુધી આવી અખંડ રાત્રિઓ ગાળનાર તરફ એમનું હ્રદય આજે પહેલવહેલું લાગણીથી ઊછળી રહ્યું હતું. બરાબર પાંચ વાગ્યે બારણા પર ટકોરો પડ્યો. પોસ્ટમૅન હજી આવ્યા ન હતા; પણ આ ટકોરો અલીનો હતો, એમ લાગ્યું. પોસ્ટમાસ્તર ઊઠ્યા. પિતાનું હ્રદય પિતાના હ્રદયને પિછાને તેમ આજે એ દોડ્યા, બારણું ખોલ્યું.

‘આવો અલીભાઈ! આ તમારો કાગળ!’ બારણામાં એક વૃદ્ધ દીન લાકડીના ટેકાથી નમી ગયેલો ઊંભો હતો. છેલ્લા આંસુની ધાર તેના ગાલ પર તાજી હતી, ને ચહેરાની કરચલીમાં કરડાઈના રંગ પર ભલમનસાઈની પીંછી ફરેલી હતી.

તેણે પોસ્ટમાસ્તર સામે જોયું. ને પોસ્ટમાસ્તર જરાક ભડક્યા. ડોસાની આંખમાં મનુષ્યનું તેજ ન હતું!

‘કોણ સાહેબ? અલી ડોસા…!’ લક્ષ્મીદાસ એક બાજુ સરીને બોલતો બારણા પાસે આવ્યો.

પણ પોસ્ટમાસ્તરે તે તરફ હવે લક્ષ ને આપતાં બારણા તરફ જ જોયા કર્યું – પણ ત્યાં કોઈ ન લાગ્યું. પોસ્ટમાસ્તરની આંખ ફાટી ગઈ! બારણામાં હવે કોઈ જ હતું નહિ, એ શું? તે લક્ષ્મીદાસ તરફ ફર્યા.

એના સવાલનો જવાબ વાળ્યો:

‘હા અલી ડોસા કોણ? તમે છો નાં?’

‘જી, અલી ડોસો તો મરી ગયેલ છે! પણ એનો કાગળ લાવો મારી પાસે!’

હેં કે દી? લક્ષ્મીદાસ!’

‘જી, એને તો ત્રણેક મહીના થઈ ગયા!’ સામેથી એક પોસ્ટમૅન આવતો હતો તેણે બીજો અરધો જવાબ વાળ્યો હતો.

પોસ્ટમાસ્તર દિઙમૂઢ બની ગયા. હજી મરિયમનો કાગળ ત્યાં બારણામાં પડ્યો હતો! અલીની મૂર્તિ એમની નજર સમક્ષ તરી રહી. લક્ષ્મીદાસે, અલી છેલ્લે કેમ મળ્યો હતો તે પણ કહ્યું. પોસ્ટમસ્તરના કાનમાં પેલો ટકોરો ને નજર સમક્ષ અલીની મૂર્તિ બન્ને ખડાં થયાં! એમનું મન ભ્રમમાં પડ્યું: મેં અલીને જોયો, કે એ માત્ર શંકા હતી, કે એ લક્ષ્મીદાસ હતો?

પાછી રોજનીશી ચાલી : ‘પોલિસ કમીશનર, સુપરિન્ટેન્ડન્ટ, લાઈબ્રેરિયન’- કારકુન ઝપાટાબંધ કાગળ ફેંક્યે જતો હતો.

પણ દરેક કાગળમાં ધડકતું હ્રદય હોય તેમ પોસ્ટમાસ્તર આજે એકીનજરે એ તરફ જોઈ રહ્યા છે! કવર એટલે એક આનો ને પોસ્ટકાર્ડ એટલે બે પૈસા એ દ્દષ્ટિ ચાલી ગઈ છે. ઠેઠ આફ્રિકાથી, કોઈ વિધવાના એકના એક છોકરાનો કાગળ એટલે શું? પોસ્ટમાસ્તર વધારે ને વધારે ઊંડા ઊતરે છે.

મનુષ્ય પોતાની દ્દષ્ટિ છોડી બીજાની દ્દષ્ટિથી જુએ તો અરધું જગત શાંત થઈ જાય.

તે સાંજે લક્ષ્મીદાસ ને પોસ્ટમાસ્તર ધીમે પગલે અલીની કબર તરફ જતા હતા. મરિયમનો કાગળ સાથે જ હતો. કબર પર કાગળ મૂકી પોસ્ટમાસ્તર ને લક્ષ્મીદાસ પાછા વળ્યા.

‘લક્ષ્મીદાસ! આજે સવારે તમે જ સૌથી વહેલા આવ્યા કાં?’

’જી, હા.’

‘અને તમે કીધું, અલી ડોસા…’

‘જી હા,’

‘પણ –ત્યારે… ત્યારે, સમજાયું નહિ કે…’

‘શું ?’

‘હાં ઠીક. કાંઈ નહિ!’ પોસ્ટમાસ્તરે ઉતાવળે વાત વાળી લીધી. પોસ્ટઑફિસનું આંગણું આવતાં પોસ્ટમાસ્તર લક્ષ્મીદાસથી જુદા પડી વિચાર કરતા અંદર ચાલ્યા ગયા. એમનું પિતા તરીકેનું હ્રદય અલીને ન સમજવા માટે ડંખતું હતું ને આજે હજી પોતાની દીકરીના સમાચાર ન હતા, માટે પાછા સમાચારની ચિંતામાં તે રાત્રિ ગાળવાના હતા. આશ્ચર્ય, શંકા ને પશ્ચાતાપના ત્રિવિધ તાપથી તપતા એ પોતાના દીવાનખંડમાં બેઠા, ને પાસેની કોલસાની સગડીમાંથી મધુર તાપ આવવા લાગ્યો.

- ‘ધૂમકેતુ’ ગૌરીશંકર જોશી

First Indian Governor Gernal

First Bharat Ratna Awarde recipients

Second Governor-General of independent India. 

Chakravarthi Rajagopalachari, better known as Rajaji, was the second Governor General of independent India. Later he became the chief minister of Madras Presidency. Rajaji was born in Thorapalli village of Salem district on 10th of December 1878. His father Chakravarthi Venkataraya Iyengar was from Tamilnadu, and his mother Singaramma hailed from Kuppam in Chittor, Andhra Pradesh. Rajaji completed his schooling in Hosur and did his higher education in Central college of Banglore, Karnataka. He obtained his Law degree in Madras and began his practice in Salem. He became famous pretty soon through brilliance of knowledge of Law and speech. Even as a student he developed great love for literature and later became renowned as a writer in Tamil and English. Rajaji married at an early age and his wife passed away giving birth to three sons and two daughters.

He entered into politics as he had a great zeal for social reforms. He became Chairman of Municipal Council of Salem and fought against the caste system and drinking of liquor. He was opposed strongly and his reforms were oppressed. But he was successful in introducing civic reforms. He participated in the freedom movement and at one time considered as Mahatma Gandhi’s heir. He became the chief minister for Madras twice in 1937 and in 1952 and he had an impeccable record in administration which is free of corruption.

In 1906, he attended Indian National Congress held at Surat. Rajaji joined the Extremists group by 1918 and worked for Tilak and Dr. Annie Besant. In the pre-independence years, as one of the top five leaders of congress, Rajaji, Nehru and Patel were called the “head, heart, and hands” of Gandhiji, in whose shadows they remained till his death. Later he differed with Nehru on policies of nation and started a new party called “Swatantra Party”. It advocated private enterprise as against to government run mega projects favored by Nehru.

According to Gandhiji’s wish, he established an ashram in the famine stricken village of Pudupalayam in Salem district. He also started production of Khadi cloth, and campaigned for the eradication of untouchability and drinking. Rajaji led a mass movement in south which is a replica of the Dandi March. He rescued farmers from the clutches of the land-lords by introducing Agriculturists’ Debit Relief Act. He also has the credit of introducing Sales Tax which is an innovation in the revenue collection in India. Rajaji was arrested as he resigned from his office due to the declaration of Quit India Movement. He was released only after the end of Second World War.

India attained Independence by then and he became the first Indian Governor General after Lord Mount Batten in 1948. Rajaji became a member of Jawaharlal Nehru’s cabinet, as a minister for Home Affairs. Nehru wanted Rajaji to become the first President of free India as well. But Rajaji wanted to retire from active politics and return back to Madras. But due to the pressure from his admirers, he served as Chief Minister for two years (1952-54). On leaving government, he was first among the recipients of Bharat Ratna, the Indian government’s highest civilian award.

Rajaji was a popular writer in Tamil and English. He has written stories for children. He has translated Ramayana and the Mahabharata. Rajaji also composed a hymn” Here under this uniting roof” which wax sung in 1966 at the United Nations by M.S.Subbalakshmi. Kurai Onrum Illai (meaning- I have no unfulfilled desires left, oh!God) is a very famous song in semi-carnatic music genre written by Rajaji and has been rendered by M.S.Subbalakshmi. He also translated the Ramayana into Tamil.

Rajaji was also a profound thinker in matters of spirituality and religion. Rajaji was a great humanist too. He wrote a book called “Mankind Protests” opposing the nuclear weapon tests. Mr. Khrushchev, Head of Soviet Russia, got it translated into Russian for wide circulation in his country.

Rajaji died in December 1972, after a short illness. His public life, spanning nearly eighty years was best recognized by Mahatma Gandhi who praised him as the “keeper of my conscience”.

To quote the life of this great legend: “….. When intelligence matures and lodges securely in the mind, it becomes wisdom. When wisdom is integrated with life and issues out in action, it becomes bhakti (devotion). Knowledge, when it becomes fully mature is bhakti. If it does not get transformed into bhakti, such knowledge is useless tinsel. To believe that gynana and bhakthi, knowledge and devotion are different from each other is ignorance….”

Compiled By: - Kalapala Hima Deepthi.